جایگاه ایران در منابع نفت (جهان)، آخرین برآوردها، مقدار نفت موجود در زیرخاک ایران را 540 تا 560 میلیارد بشکه اعلام می‌کنند. این موجودی را «نفت موجود»، «نفت فیزیکی» یا Oil – in – ground – می‌نامیم. از این نفت فیزیکی، بخشی «ذخایر ثابت‌شده» Proven Reserve نام می‌گیرد و آن بخشی از نفت موجود است که به ازای تکنولوژی موجود و قیمت بازار نفت، قابل بهره‌برداری است و این بخش در شرایط کنونی میزان 20 تا 25 درصد منابع موجود را در برمی‌گیرد. به‌این‌ترتیب میزان ذخایر ثابت‌شده نفتی ایران که قابل بهره‌برداری است، برابر است با 110 تا 140 میلیارد بشکه. این میزان ذخایر ثابت‌شده در قیاس با ذخایر ثابت‌شده کل جهان که رقمی معادل 1480 – 1470 میلیارد بشکه است تقریباً 9 تا 3/10 درصد ذخایر کل جهان را تشکیل می‌دهد. آشکار است که با بهبود تکنولوژی، بخش بزرگتری از منابع فیزیکی، به‌صورت قابل بهره‌برداری درمی‌آید و بنابراین با تکنولوژی و توان فنی برتر می‌توان به‌جای 20 تا 25 در صد مثلاً 30 تا 35 درصد نفت فیزیکی را مورد استحصال قرارداد و به حجم ذخایر ثابت‌شده افزود.
بدین‌سان، بالا رفتن قیمت نفت جهانی، هم امکان به‌کارگیری تکنولوژیهای برتر را فراهم میآورد و هم با بالا بردن سطح هزینه مارژینال تولید، بر حجم ذخایر قابل بهره‌برداری می‌افزاید [1] میدان نفتی و چاه‌های نفت نیازمند مراقبت پیوسته هستند زیرا با استخراج هر بشکه نفت، فشار چاه رو به کاهش گذاشته و استخراج را پرهزینه‌تر می‌کند ازاین‌رو لازم است به‌موازات بهره‌برداری از منابع، مقادیر معتنابهی از گاز یا آب‌شور در آن‌ها تزریق شود.
غفلت از این مهم موجب می‌شود فشار چاه‌ها پائین بیفتد و ذخیره ثابت‌شده، با هزینه‌ی قابل‌قبول، پذیرای بهره‌برداری نباشد. گذشته از این، هر چاه نفتی، با توجه به مشخصّات ساختاری خود، حجم منابع و فشارهای درونی منبع، مشمول یک ضریب تولید است که اصطلاحاً ضریب بهینه تولید Optimal Rate of Production or ORP نامیده می‌شود. این‌یک ضریب مهندسی است و تعیین‌کننده حجم بهینه قابل بهره‌برداری است به‌طوری‌که بهره‌برداری بیش یا کمتر از آن ضریب موجب می‌شود که حجم کل نفت قابل‌استخراج کاهش پیدا کند؛ یعنی هم پیش افتادن از آن ضریب موجب از میان رفتن بخشی از نفت قابل بهره‌برداری می‌شود و هم پس افتادن از آن ضریب؛ بنابراین، در تنظیم قراردادهای استخراج نفت، افق قرارداد باید با این ضریب ORP هماهنگی داشته باشد و الاّ منابع در معرض اتلاف قرار خواهد گرفت.
دوازده کشور: الجزیره، آنگولا، اکوادور، ایران، عراق، کویت، لیبی، نیجریه، قطر، عربستان
سعودی، امارات متحده عربی و ونزوئلا، سازمان کشورهای صادرکننده نفت – اوپک – را تشکیل می‌دهند. این سازمان که در سال 1960 تشکیل‌شده طی سالهای 74 – 1973 نقش تعیین‌کننده‌ای در بازار نفتی جهان ایفا کرد ولی به‌تدریج نقش تثبیت‌کننده Stabilizer بازار نفتی را به عهده گرفت که از مجموع قریب به 84 میلیون بشکه در روز نفت تولیدشده در جهان، 33 میلیون بشکه تولید می‌کند به‌طوری‌که کشورهای مصرف‌کننده نفت که عملاً کشورهای بزرگ صنعتی هستند، در وهله نخست، نیازهای خود را از منابع خود تأمین می‌کنند و برای تأمین مقدار بازمانده، به منابع اوپک رو می‌آورند و ازاین‌رو اوپک را تولیدکننده «چرخ لنگر» Balance – wheel producer نیز می‌نامند. اوپک در ایفای این نقش ملاحظات متعددی را منظور می‌دارد ازجمله این‌که قیمتهای باثبات نفت، هم به سود مصرف‌کننده و هم به صلاح تولیدکننده است زیرا نوسان‌های شدید آن با مختل کردن جریان رشد کشورهای مصرف‌کننده، درآمدهای کشورهای اوپک را نیز دستخوش اختلال می‌سازد و این اختلال مالی در کشورهای اوپک که اقتصادهای خود را به‌واسطه بودجه کشوری به درآمدهای نفتی وابسته کرده‌اند و از سوی دیگر، تولید ملی‌شان، با موتور بودجه به حرکت درمی‌آید و پیامدهای مهم اقتصادی، سیاسی و امنیتی برای آنان به بار میآورد.
اوپک، برای اعضای خود بر اساس یک شاخص مرکب Composite Index که از عواملی چون میزان ذخایر، میزان جمعیّت و حجم پروژه‌های عمرانی متأثر است، سهمیه‌ای برای تولید و صادرات تعیین می‌کند تا مجموع تولید کشورهای صادرکننده نفت را در جهت قیمتهای باثبات اداره کند.
سهم کنونی ایران از این تولید 4 تا 4/2 میلیون بشکه در روز است که میزان 1740000 بشکه آن برای مصارف داخلی به پالایشگاههای داخل کشور تحویل می‌شود.
در جوار این ذخایر ثابت‌شده، حجمی معادل 245 میلیارد بشکه نیز در زیرآب‌های بحر خزر کشف‌شده است که مشروط به توافق بر رژیم حقوقی مالکیت بر این دریاچه، به پنج کشور ایران، آذربایجان، روسیه، قزاقستان و ترکمنستان تعلق دارد. عمق این دریاچه در ژرفترین نقاط آن به 1025 متر می‌رسد و ازاین‌رو نیازمند تکنولوژیهای بسیار بغرنج استخراجهای فلات قاره نمی‌باشد
برخی از کشورهای همسایه این دریاچه سابقه طولانی از بهره‌برداری دارند نظیر آذربایجان که بهره‌برداری از منابع باکو را در سال 1873 شروع کرد و از میدانهای بزرگی همچون شبه‌جزیره آبشرون، بالاخانلی، صابونچی و رامانا بهره‌برداری می‌کند.
این منابع از طریق رودهای بزرگ وُلگا، دُن به دریای سیاه و بالتیک راه دارند. آمریکائی‌ها علاقه دارند که لوله‌های نفت و گاز را در زیر بحر خزر کار بگذارند ولی چون این طرح، روسها را از پروژه کنار می‌گذارد ازاین‌رو مورد استقبال روسیه نیست.
جایگاه ایران در منابع گازی جهان
ایران با دارا بودن حدود 1045 تریلیون پای مکعب گاز از مجموع جهانی 6600 تریلیون پای مکعب، یک‌ششم از ذخایر جهانی گاز را داراست. از این ذخایر عظیم بین 250 تا 500 تریلیون پای مکعب در میدانهای پارس جنوبی است که میان ایران و قطر مشترک است. قَطَر بهره‌برداری از این میدان‌ها را از سال 1984 با فعالیت شرکت قطر گاز و از سال 1993 با فعال شدن قطر رأس، در مساح